Rotacja zapasów i należności w dniach: wzór, kalkulator i średnie
Rotacja zapasów i rotacja należności w dniach pokazują, ile dni sprzedaży firma ma „zamrożone” w magazynie i w nieopłaconych fakturach klientów. W 2024 roku w firmach w Polsce wynosiły przeciętnie 37 dni (zapasy) i 54 dni (należności) – według naszych obliczeń na danych GUS. Im dłużej, tym więcej gotówki czeka, zanim wróci do firmy.
Wzoru rotacji nie określa ustawa ani GUS. Podajemy wzór, którym liczy nasz kalkulator, a średnie dla firm w Polsce policzyliśmy nim z danych GUS.
Wzór na rotację zapasów i należności
| Wskaźnik | Wzór w NIP Lab |
|---|---|
| rotacja zapasów w dniach | zapasy / przychody netto ze sprzedaży × 365 |
| rotacja należności w dniach | należności krótkoterminowe / przychody netto ze sprzedaży × 365 |
Zapasy i należności bierzesz z bilansu na koniec roku (aktywa B.I i B.II), a przychody ze sprzedaży – z rachunku zysków i strat za cały rok (w wariancie porównawczym A.I i A.IV, w kalkulacyjnym A). Porównując firmy, licz je zawsze tym samym wzorem.
Ile wynosi rotacja? Dane GUS
| Wskaźnik | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
|---|---|---|---|---|---|
| Rotacja zapasów | 38 dni | 41 dni | 40 dni | 37 dni | 37 dni |
| Rotacja należności | 54 dni | 59 dni | 56 dni | 53 dni | 54 dni |
Źródło: obliczenia NIP Lab na danych GUS, Dziedzinowe Bazy Wiedzy: zmienne 1239 (zapasy), 1349 (należności krótkoterminowe), 1269 i 1272 (przychody netto ze sprzedaży produktów oraz towarów i materiałów); przedsiębiorstwa niefinansowe o liczbie pracujących 10 i więcej osób, prowadzące księgi rachunkowe.
Źródło: obliczenia NIP Lab na danych GUS, Dziedzinowe Bazy Wiedzy: zmienne 1239 (zapasy), 1349 (należności krótkoterminowe), 1269 i 1272 (przychody netto ze sprzedaży produktów oraz towarów i materiałów); przedsiębiorstwa niefinansowe o liczbie pracujących 10 i więcej osób, prowadzące księgi rachunkowe.
Rozrzut jest ogromny. Zapasy: od 1 dnia (kultura, rozrywka i rekreacja) do 59 dni (budownictwo). Należności: najdłużej w branży działalność profesjonalna, naukowa i techniczna – 268 dni (na wykresie oś ucięta na 100 dniach). Handel ma należności na 36 dni, a budownictwo – na 77 dni. Dlatego porównuj kontrahenta z jego branżą.
Rotacja zobowiązań – po ilu dniach firma płaci swoje rachunki
Rotacja zobowiązań w dniach pokazuje, po ilu dniach sprzedaży firma przeciętnie reguluje bieżące długi – wobec dostawców, pracowników, urzędów i banków. W NIP Lab liczymy ją tak samo jak dwie pozostałe rotacje, żeby dało się je zestawić:
| Wskaźnik | Wzór w NIP Lab |
|---|---|
| rotacja zobowiązań w dniach | zobowiązania krótkoterminowe / przychody netto ze sprzedaży × 365 |
Zobowiązania krótkoterminowe to w bilansie pozycja pasywów B.III. Ten wzór to jeden z kilku stosowanych w polskiej literaturze – w innych w mianowniku są koszty, np. koszt własny sprzedaży. Wyniki z różnych wzorów nie są porównywalne, dlatego porównuj firmy zawsze tym samym sposobem.
Pozycja B.III obejmuje też kredyty i pożyczki krótkoterminowe. Twórcy wskaźnika liczyli okres spłaty tylko od zobowiązań wobec dostawców i pracowników. Jeśli chcesz zobaczyć, jak firma płaci dostawcom, weź z bilansu zobowiązania krótkoterminowe z tytułu dostaw i usług (B.III.1 a, B.III.2 a i B.III.3 d) oraz z tytułu wynagrodzeń (B.III.3 h).
Długa rotacja zobowiązań ma dwie strony. Finansowanie krótkoterminowe jest zwykle tańsze od długoterminowego i łatwo je zwiększyć albo zmniejszyć. Ale rosnąca z roku na rok rotacja może też oznaczać, że firma ma kłopot z terminowym płaceniem. Dla Ciebie jako dostawcy to sygnał, żeby uważniej pilnować terminu zapłaty.
Cykl konwersji gotówki – ile dni firma czeka na swoje pieniądze
Cykl konwersji gotówki to liczba dni od chwili, gdy firma płaci za towar, materiały i pracę, do chwili, gdy dostaje pieniądze od klientów. Nazywa się go też cyklem kasowym albo cyklem konwersji gotówkowej. Liczy się go z trzech rotacji:
| Wskaźnik | Wzór |
|---|---|
| cykl operacyjny | rotacja zapasów + rotacja należności |
| cykl konwersji gotówki | rotacja zapasów + rotacja należności – rotacja zobowiązań |
Przykład: firma z filmu wyżej sprzedaje za 10 tys. zł dziennie, ma zapasy na 37 dni i należności na 54 dni – jej cykl operacyjny to 91 dni. Jeśli ma 400 tys. zł zobowiązań krótkoterminowych, to 40 dni sprzedaży. Cykl konwersji gotówki: 37 + 54 – 40 = 51 dni. Przez tyle dni firma musi finansować działalność z własnych pieniędzy albo z kredytu. Dane przykładowe.
- Krótszy cykl – firma szybciej odzyskuje gotówkę włożoną w sprzedawane produkty.
- Wysoki i rosnący cykl – firma dłużej czeka na pieniądze. To może zapowiadać kłopoty z płynnością.
- Dłuższy cykl operacyjny bez dłuższych terminów płatności u dostawców – wydłuża cykl konwersji gotówki i zwiększa potrzebny kapitał obrotowy.
- Ujemny wynik – według wzoru firma dostaje pieniądze od klientów, zanim zapłaci własne zobowiązania.
Każdy z trzech składników działa inaczej, dlatego patrz nie tylko na wynik, ale też na to, która rotacja się zmieniła. Porównuj kontrahenta z jego branżą i z jego poprzednimi latami.
Co mówi rotacja o kontrahencie
- Rosnąca rotacja należności – klienci firmy płacą coraz wolniej. Firma czeka na pieniądze, a sama musi płacić swoim dostawcom.
- Rosnąca rotacja zapasów – towar dłużej leży w magazynie, zanim zostanie sprzedany.
- Gotówka zamrożona w zapasach i należnościach widać w rachunku przepływów – opisujemy to w artykule cash flow.
- Dla Ciebie jako dostawcy – jeśli rotacja należności kontrahenta rośnie, jego płatności wobec Ciebie też mogą się wydłużać. Sprawdź, jaki termin zapłaty wolno ustalić i ile wynoszą odsetki za opóźnienie.
Pytania o rotację zapasów i należności
Jak obliczyć rotację zapasów w dniach?
Podziel zapasy z bilansu przez przychody netto ze sprzedaży za rok i pomnóż przez 365. Wynik mówi, na ile dni sprzedaży wystarczyłby zapas.
Jak obliczyć rotację należności w dniach?
Podziel należności krótkoterminowe z bilansu przez przychody netto ze sprzedaży za rok i pomnóż przez 365. Wynik to przybliżony średni czas, po którym klienci płacą.
Ile wynosi przeciętna rotacja należności w Polsce?
Z danych GUS za 2024 rok wychodzi około 54 dni dla firm zatrudniających co najmniej 10 osób. W handlu to 36 dni, w budownictwie – 77 dni.
Ile wynosi przeciętna rotacja zapasów w Polsce?
Z danych GUS za 2024 rok wychodzi około 37 dni. Najdłużej w budownictwie (59 dni) i przetwórstwie przemysłowym (48 dni).
Jak obliczyć rotację zobowiązań w dniach?
Podziel zobowiązania krótkoterminowe z bilansu (pasywa B.III) przez przychody netto ze sprzedaży za rok i pomnóż przez 365. Wynik to przybliżony czas, po którym firma reguluje bieżące zobowiązania.
Co to jest cykl konwersji gotówki?
To liczba dni, przez które pieniądze firmy są zamrożone w zapasach i należnościach, po odjęciu czasu, przez jaki firma korzysta z odroczonych płatności wobec dostawców. Im krótszy, tym szybciej gotówka wraca do firmy.
Jak obliczyć cykl konwersji gotówki?
Dodaj rotację zapasów i rotację należności w dniach, a potem odejmij rotację zobowiązań w dniach. Wszystkie trzy policz tym samym wzorem i z tego samego sprawozdania.
Czy krótsza rotacja jest lepsza?
Zwykle tak – krótsza rotacja oznacza, że gotówka szybciej wraca do firmy. Porównuj jednak z branżą i poprzednimi latami.
Skąd wziąć dane do rotacji?
Zapasy i należności z bilansu, przychody ze sprzedaży z rachunku zysków i strat – ze sprawozdania finansowego tej samej firmy za ten sam rok.
Źródło: obliczenia NIP Lab na danych GUS, Dziedzinowe Bazy Wiedzy: zmienne 1239 (zapasy), 1349 (należności krótkoterminowe), 1269 i 1272 (przychody netto ze sprzedaży produktów oraz towarów i materiałów); przedsiębiorstwa niefinansowe o liczbie pracujących 10 i więcej osób, prowadzące księgi rachunkowe.
