Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych: kalkulator i rekompensata
Gdy firma nie zapłaci faktury w terminie, wierzycielowi przysługują bez wezwania odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych i rekompensata za koszty odzyskiwania należności – 40, 70 albo 100 euro, zależnie od kwoty. Odsetki wynoszą stopę referencyjną NBP plus 10 punktów procentowych; od 1 lipca do 31 grudnia 2026 roku to 13,75% w skali roku (obwieszczenie Ministra Finansów i Gospodarki, M.P. 2026 poz. 642).
Poniżej policzysz odsetki od konkretnej faktury – dzień po dniu, według stawek z kolejnych półroczy – i rekompensatę przeliczoną po kursie NBP.
Ile wynoszą odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych
| Okres | Stawka | Dłużnik – podmiot leczniczy |
|---|---|---|
| 1.07-31.12.2026 | 13,75% | 11,75% |
| 1.01-30.06.2026 | 14% | 12% |
| 1.07-31.12.2025 | 15,25% | 13,25% |
| 1.01-30.06.2025 | 15,75% | 13,75% |
| 2024 (całe) | 15,75% | 13,75% |
| 2023 (całe) | 16,75% | 14,75% |
Stawkę na każde półrocze ogłasza minister w Monitorze Polskim. Dla dłużników, którzy są podmiotami publicznymi i jednocześnie podmiotami leczniczymi, stawka jest niższa – stopa referencyjna NBP plus 8 punktów (art. 4 pkt 3). Nasz kalkulator zna stawki od 2020 roku.
Kiedy przysługują odsetki i rekompensata
- Transakcja handlowa. Umowa o odpłatną dostawę towaru albo usługę, zawarta m.in. przez przedsiębiorców albo z podmiotem publicznym, w związku z prowadzoną działalnością (art. 4 pkt 1). Nie dotyczy konsumentów.
- Wierzyciel wykonał swoją część – dostarczył towar albo wykonał usługę – i nie dostał zapłaty w terminie z umowy (art. 7 ust. 1).
- Bez wezwania. Nie trzeba wcześniej wzywać do zapłaty – odsetki należą się za okres od dnia wymagalności do dnia zapłaty, a rekompensata – od dnia nabycia prawa do odsetek (art. 10 ust. 1).
Rekompensata 40, 70 albo 100 euro
| Wartość świadczenia | Rekompensata |
|---|---|
| do 5000 zł | 40 euro |
| powyżej 5000 zł i poniżej 50 000 zł | 70 euro |
| 50 000 zł i więcej | 100 euro |
Kwotę przelicza się po średnim kursie euro NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym faktura stała się wymagalna (art. 10 ust. 1a). Jeśli koszty odzyskania należności są wyższe, np. koszty windykacji, wierzyciel może żądać ich zwrotu w uzasadnionej wysokości ponad rekompensatę (art. 10 ust. 2). Rekompensata przysługuje od każdej transakcji handlowej.
Zwłoka a opóźnienie – czym się różnią
Opóźnienie to każde niezapłacenie w terminie, a zwłoka to opóźnienie, za które odpowiada dłużnik. Kodeks cywilny mówi, że dłużnik dopuszcza się zwłoki, gdy nie spełnia świadczenia w terminie, chyba że spóźnienie wynika z okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności (art. 476). Gdy termin nie jest oznaczony, zwłoka zaczyna się dopiero wtedy, gdy dłużnik nie zapłaci niezwłocznie po wezwaniu.
Dla odsetek ta różnica nie ma znaczenia. Wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, nawet jeśli nie poniósł żadnej szkody i nawet jeśli opóźnienie wynika z okoliczności, za które dłużnik nie odpowiada (art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego). Ustawa o transakcjach handlowych też nie stawia warunku winy: wystarczy, że wierzyciel spełnił swoje świadczenie i nie dostał zapłaty w terminie z umowy (art. 7 ust. 1). Rekompensata 40, 70 albo 100 euro należy się od dnia, w którym wierzyciel nabył prawo do tych odsetek (art. 10 ust. 1). Dlatego mówimy o odsetkach „za opóźnienie”, a nie „za zwłokę”.
Zwłoka daje wierzycielowi dodatkowe uprawnienia:
- Odszkodowanie ponad odsetki. Przy zwłoce w zapłacie wierzyciel może żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych (art. 481 § 3 KC). Szkodę musi udowodnić ten, kto jej żąda (art. 6 KC).
- Odstąpienie od umowy wzajemnej. Gdy kontrahent jest w zwłoce, możesz wyznaczyć mu odpowiedni dodatkowy termin z zagrożeniem, że po jego bezskutecznym upływie odstąpisz od umowy (art. 491 § 1 KC).
- Szkoda przy spóźnionej dostawie. Gdy to dostawca jest w zwłoce z towarem albo usługą, odbiorca może żądać naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki niezależnie od wykonania umowy. Jeśli świadczenie straciło dla niego znaczenie całkowicie albo w przeważającym stopniu, może go nie przyjąć (art. 477 KC).
Przykład. Faktura na 12 300 zł z terminem zapłaty 15 maja 2026 roku, zapłacona 14 czerwca – 30 dni po terminie. Odsetki według stawki 14% za pierwsze półrocze 2026 roku wynoszą 12 300 zł × 14% × 30 / 365 = 141,53 zł, a rekompensata – 70 euro. Należą się bez względu na to, dlaczego dłużnik zapłacił później. Jeśli dłużnik był w zwłoce, a wierzyciel przez ten miesiąc poniósł szkodę większą niż odsetki, może dochodzić jej ponad nie. Jeśli opóźnienie wynikło z okoliczności, za które dłużnik nie odpowiada, zostają same odsetki i rekompensata.
Jak liczymy odsetki w kalkulatorze
Liczymy od dnia następującego po terminie zapłaty z faktury do dnia zapłaty włącznie. Dla każdego dnia bierzemy stawkę z półrocza, w którym ten dzień wypada, a roczną stawkę dzielimy przez 365 dni. Wynik zaokrąglamy do grosza. Jeśli umowa przewiduje wyższe odsetki, obowiązują umowne (art. 7 ust. 1).
Jak nie czekać na zapłatę
Najdłuższy dopuszczalny termin zapłaty w umowie sprawdzisz w artykule termin zapłaty faktury. Gdy należność długo pozostaje niezapłacona, pilnuj też przedawnienia. Przed kolejną dostawą sprawdź kontrahenta – m.in. w Krajowym Rejestrze Zadłużonych – według listy z artykułu jak sprawdzić kontrahenta.
Pytania o odsetki za opóźnienie
Ile wynoszą odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych?
Stopa referencyjna NBP plus 10 punktów procentowych. Od 1 lipca do 31 grudnia 2026 roku – 13,75% w skali roku, a w pierwszym półroczu 2026 roku – 14%.
Czy trzeba wysłać wezwanie do zapłaty, żeby naliczyć odsetki?
Nie. Odsetki i rekompensata przysługują bez wezwania, jeśli wierzyciel spełnił swoje świadczenie i nie dostał zapłaty w terminie.
Ile wynosi rekompensata za koszty odzyskiwania należności?
40 euro przy fakturze do 5000 zł, 70 euro – powyżej 5000 zł i poniżej 50 000 zł, 100 euro – od 50 000 zł. Przelicza się ją po kursie NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca przed wymagalnością.
Czy rekompensata należy się od każdej faktury?
Rekompensata przysługuje od transakcji handlowej. Jeśli umowa przewiduje płatność w częściach, zasady mogą się różnić – ustawa reguluje to osobno.
Czym różni się zwłoka od opóźnienia?
Opóźnienie to każde niespełnienie świadczenia w terminie. Zwłoka to opóźnienie, za które odpowiada dłużnik – nie obejmuje sytuacji, gdy spóźnienie wynika z okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności (art. 476 Kodeksu cywilnego).
Czy odsetki należą się, gdy dłużnik spóźnił się nie ze swojej winy?
Tak. Odsetki za opóźnienie należą się, nawet gdy wierzyciel nie poniósł szkody, a opóźnienie wynika z okoliczności, za które dłużnik nie odpowiada (art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego). Od zwłoki zależy dopiero odszkodowanie ponad odsetki i odstąpienie od umowy wzajemnej.
Czy odsetki handlowe dotyczą konsumentów?
Nie. Ustawa dotyczy transakcji handlowych między przedsiębiorcami oraz z podmiotami publicznymi, zawieranych w związku z prowadzoną działalnością.
Gdzie sprawdzić aktualną stawkę odsetek handlowych?
W obwieszczeniu ministra ogłaszanym co pół roku w Monitorze Polskim. Aktualne stawki są też w kalkulatorze na tej stronie.
Przepisy: ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1790) art. 4, 7 i 10; Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795) art. 6, 476, 477, 481 i 491; obwieszczenia ministra w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych (M.P. 2020-2026). Artykuł nie jest poradą prawną.
